Oryantalizmde Mekan, İnsan ve Tarih Algısı

Oryantalizmde Mekan, İnsan ve Tarih Algısı

Oryantalizm 19. yüzyılın başlarından itibaren sistematik ve ciddi bir  şekilde çalışmaya  başlamış bir “doğu kültürünü inceleme” çalışması olarak ifade edilebilir. Tabi bu doğu-islam kültürünü incelerken amaç sadece bilgi edinmek, incelemek ve  öğrenmek olarak kalmamış, yeni akımlar meydana getirerek eski bütünlüğü bozma yolunda  ilerlemiştir.  Oryantalist yaklaşımlardan büyük ölçüde etkilenmiş olan modernist yaklaşım – Moder İslam Düşüncesi’nin şifrelerini çözmek ve etkilenmemek için bilinmesi gereken bazı temel  kuramlar var.İşte  bu anlamada bazı temel algılar şu şekilde kategorize edilebilir.

Oryantalizmin Mekan Algısı

Oryantalist düşünce Batı’yı ulaşılması gereken refaha kavuşmuş bir mekan olarak telakki eder ve bu durumda  kendisi merkezdir. Merkez olarak idrak olunmuş olan Batı dünyası çevresini seçme hakkına  sahiptir. Hatta  çevresini seçmekten öte çevresini kendisi gibi yapma sorumluluğuna sahip olduğu düşüncesindedir. Oryantalist  fikir yapısı uygulamaya konulduğunda ortaya çıkan dünya, günümüzde batı ülkelerinin çevresini değiştirmek için uyguladığı politika ile şuanki halini alıyor. Her masum toprağın kan ile sulanıyor olması bu yaklaşımın neticesidir.

 

Oryantalizmin İnsan Algısı

Oryantalizme göre, evrende batılı insan dışında bir güç yoktur, herşey onun için vardır ve herşey ona hizmet etmektedir. Herkes  onlar gibi olmalıdır. İnsan ve insanın ürünü olan bilgi herşeyin merkezidir, ve bu ürün ne derse o olmalıdır. İnsan yaşadığı toplumu ve çevresini keşfettiği zaman herşey ona boyun eğer ve herşeyi o değiştirebilir. Bu şerefte batılı insana nasip olmuştur. Dolayısıyla herşeyin merkezi insandır  ve  insan üstü  herhangi bir  varlıktan söz etmeye gerek bile yoktur. Varlığı  aradan tamamen kaldırarak insanı ön plana  çıkarmak ve  insanın ön plana  çıkışını ise yine sadece  insana  bağlamak suretiyle yapılan büyük bir  yanlış..

İslam inancının insana verdiği  kıymet için bir kıyaslama getirecek olursak. ;

Allah c.c. Kuran-ı Kerim’de yedi kat  semanın yaratılışından bahseder.  İçinde bulunduğumuz Dünya büyük bir uzay boşluğundadır. Öyleki bu boşlukta, bu evrende Dünya, bir toplu iğnenin ucu kadar hacme sahip değildir. Bu evren ve uzay boşluğu yedi kat semanın ilkindedir  ve bu ilk  sema  katı  diğer  katlardan en küçük olanıdır.

İşte böyle bir  sistem içersinde Allah’ın muhatap olarak önce Dünya’yı, daha sonrada bu dünya içersinde milyon varlıktan insanı seçerek yeryüzündeki halifemdir  deyişi bize oryantalist yaklaşımla taban taban zıt olan  hakikati gösteriyor.  Önce seçilen bir mekan: dünya, ve bu dünya içersinden muhtap kabul edilen bir varlık : İnsan..  Seçilmişlik, evrende bir hiç mesabesinde dünya, ve dünyada bir hiç mesabesinde olan insan sistemiyle devam ediyor.  (Bu yaklaşımla alemlerin uğruna yaratıldığı Efendimiz s.a.v’in büyüklüğüne bir halel getirildiği düşünülmez inşaallah)

Oryantalizm bu yaklaşım ile insanların bir  yaratıcıya  olan bağını koparmak gayesinde olduğugörülmektedir.Tarihten bugüne var olan yaratılış ve bir örneklede açıklamaya çalıştığımız kıymet silsilesinin yaratıcısını göz ardı  etme sinsiliğinin yattığı bir  yaklaşımdır.

Oryantalist görüşün temel tezlerinden birisi :  Eşyanın varoluş amacını bilmek bilimsel açıdan hiçbir anlam ifade etmez diyor. Bu ifadeylede varoluş amacını araştırmaya  gerek yoktur denmekte ve eşyayı sizin için sıradan ve anlık bir  neseneden ibaret hale getirebilmektedir.  Halbuki bizim dinimiz insanı evrene yada  eşyaya  hakim değil, emenatçi olarak tayin eder. İnsan, evrenin kendisine emanet  olduğunu bilirse  onunla olan ilişkisi bambaşka olur. Söylemek lazımdır ki, oryantalist düşünceye girmiş olan bu fikir bir pozitivist yaklaşımdır, bir ateist düşünce ürünüdür. Tam bir sekülerizmdir. Sadece bu dünya ile ilgilidir ve dünyacılık olarak etiket konulabilir.

İslami anlayışta ilim Allah’ın verdiği ilimden ibarettir.. <Senin bize öğrettiğinden başka hiçbir bilgimiz yoktur. Şüphesiz ki Sen her şeyi bilensin, yegane hikmet sahibi de Sensin!> (Bakara – 32 )ayeti ile sabit olan bu durum oryanlist yaklaşımın yukarıda  naklettiğimiz  anlayışı ile zıttır. Bir tarafta sadece Allah’tan dileyen, O ne verdi ise  onu  kabullenen ve  yegane güç ve kudretin O’nda  olduğuna  inanan anlayış, diğer tarafta gücü ve  kudreti kendinde  görüp, ne  dilerse  onu kendi gayreti ile başarabileceğini ve bulacağını düşünen seküler yaklaşım..

oryantalzm

Oryantalizmin Tarih Algısı

Bu anlayışta, insan az gelişmişlikten, ilkellikten, gelişmişliğe  doğru yol alır, kaliteye doğru seyr eder..  Bu anlayışa İlerlemeci Tarih Anlayışı denmiştir. Bu yaklaşımla tarihe bakarsanız eğer, içinde bulunulan her dönem en gelişmiş dönemdir ve  zirvedir. Buda aynı zamanda geçmişe bakanların o dönemde ikmal edilmesi, geliştirilmesi ve tamamlanması gereken eksikliklerin olduğunu görme zorunluluğuna iter. Yani geçmiş karanlıktır ve eksiktir, biz  onu tamamlıyor ve aydınlatıyoruz havasıdır. Ve işte en can alıcı nokta olarak şu anlam çıkıyor;  Tarihta oluşmuş  her türlü  fikir, inanç, düşünce, anlayış eksiktir ve bugün olanlara  göre  ilkeldir. Yine buradan yola çıkarak; Batı’nın bu günkü yaklaşımları ve  fikir  dünyası gelişmişliğin zirvesindedir  ve  doğunun, aynı zamanda  islamın geçmişten gelen tecrübesi ve anlayışı  eksiktir, yanlıştır ve arızalıdır. Oryantalist yaklaşımdan son derece  etkilenmiş olan islam modernistlerinin geçmişlerine burun kıvıracak şekilde bakmalarının, geçmiş islam büyüklerini taklit etme  mevzularında itirazlarının temel nedeni bu olduğunu söylemek yanlış olmaz. Modernist yaklaşım asla  geçmişi bugüne taşımayı kabul etmez ve onlar arızalı olduğu için ancak tamir edilmeye çalışılabilir, sadece incelenebilir.

Modernistlerin taklit meselsindeki itirazlarının sebebi “taklit modern düşünceye yakışmaz” mantığı  olduğu gerçektir, yalnız bununla birlikte  bu  itirazların temel  sebebi  “geçmiş fikirler modern düşüncede bir anlam ifade etmiyor” yaklaşımıdır. Buda yukarıda bahsettiğimiz  geçmişin eksikliğini öne süren tarih algısına bağlıdır.

Konuda  söylenecek sözlere diğer yazılarımızda devam etmek temennisi ile..

Salih Kartal –  3 RAMAZAN 1433 (23 Temmuz 2012)

2 Yorum

  1. Kaliteli bir yazı, teşekkürler..

  2. Bu sitenin facebook sayfası varmı ?

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>